Özbekistan’da yeni önerilen anayasa değişiklikleri referandumda destek gördüğü takdirde, Karakalpakistan’ın “özerk”, statüsünün kaldırılabileceği iddiaları Özbekistan’ın bu sâkin bölgesini karıştırdı. İşin gerçeği, Özbekistan yönetimi bağımsızlığının ilk günlerinden bu yana Karakalpakistan halkını üzmemek, onurlandırmak için elinden geleni yapıyor.

Elbette konunun 1 Temmuzdaki protesto seviyesine ulaşmasının bir takım sebepleri, özellikle halkla iletişimin olmaması ve diğer etkenler iyice araştırılmalıdır. Bu tür hataların tekrarlanmaması için bu çok gereklidir.

Getirilen olağanüstü hal ile ilgili fazladan sorulacak bir soru yok: Özbekistan'ın toprak bütünlüğü söz konusu olursa buna yönelik herhangi bir tehdit cesur ve net tedbirler alınmasına yol açacaktır.

Sonuç olarak denilebilir ki, bu olay bir yandan Özbek-Karakalpak birliğinin imtihanı olup, iki kardeş toplumun bu imtihanı geçtiğini gösterirken, diğer yandan da Türkistan birliği isteyenlerin isteklerinin doğruluğunu teyit etmiştir. Karakalpakistan halkı, Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyayev için son derece önemlidir.

Söz konusu değişiklik taslağı Karakalpakistan halkını derinden endişelendiriyor. Özbekistan’ın mevcut anayasası, Karakalpakistan’ı Özbekistan toprakları içinde “özerk bir cumhuriyet” olarak tanımlıyor ve bu cumhuriyetin özerkliğinin Özbekistan tarafından korunacağı yazılıyor.

Gündeme gelen anayasa değişikliklerinin Karakalpakistan’daki bazı aktivistlerin ve yurtdışındaki etnik Karakalpakların protestolarına sebep olduğu öğrenildi.

Karakalpakistan Cumhuriyeti’nin başkenti Nukus’ta 1 Temmuz 2022’de Cuma namazı sonrası kalabalık grup tarafından bir miting düzenlendiği bildirildi. Özbekistan İçişleri Bakanlığı tarafından bugün yapılan açıklamada söz konusu protesto yasa dışı olarak nitelendirildi. Karakalpakistan'da olağanüstü hal uygulaması başlatıldı.Karar uyarınca Karakalpakistan genelinde saat 21.00’den 07.00'ye kadar sokağa çıkma yasağı uygulanacak. Bölgeye giriş-çıkış ile bölge halkının hareket özgürlüğü kısıtlanacak. Spor ve eğlence dahil toplu etkinlikler yapılamayacak. Olağanüstü hal 2 Ağustos'a kadar devam edecek.

Özbekistan İçişleri Bakanlığı, dünkü protesto ile ilgili bugün yaptığı açıklamada, “1 Temmuz 2022 tarihinde, Cuma namazı sonrası saat 15.00’ten itibaren bazı Karakalpakistan vatandaşları Nukus şehrinde protesto düzenledi. Daha sonra bölge sakinleri merkez çarşı alanında toplandı. Protestonun gerçekleştiği mekana, kolluk kuvvetleri gönderildi. Özbekistan İçişleri Bakanı olarak, Nukus’taki mitingi ‘yasa dışı’ olarak nitelendiriyoruz. Şu anda asayiş yerine getirilmiştir, kanun ihlallerinin kabul edilemezliğinin netleştirilmesi ve Karakalpakistanlı vatandaşların itirazlarının değerlendirilmesi için halkla birlikte çalışmalar yürütüyoruz. Sosyal ağlardaki protestoların nedenine gelecek olursak, Karakalpakistan Cumhuriyeti’nin ‘egemenlik’ ibaresinin ve Anayasa’nın yeni halindeki ‘cumhuriyet halkının genel referandum temelinde ayrılma hakkı’ ifadesinin kaldırılmasıydı. Bu konuda devletimiz en faydalı olana karar verecektir.” denildi.

Öte yandan, Karakalpakistanlı insan hakları aktivisti Azimbay Ataniyazov, Ozodlik’e verdiği röportajında, ülkenin Anayasasında yapılan değişikliklerle ilgili olarak 5 Temmuz’da Nukus’ta barışçı bir miting yapılmasına izin verilmesi talebiyle resmi kurumlara başvurduğu belirtildi.

Cuma günü yanlış anlamanın, yanlış anlatılanların eseri olan eylemi öğrenen ve hemen özerk Karakalpakistan'ın başkenti Nukus'a gelen Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyayev, Karakalpakistan meclisindeki milletvekilleri ve özerk cumhuriyetin ileri gelenleriyle görüşmeler yaptı. Karakalpakistan halkının ifade ettiği görüş ve yorumları inceleyerek, Özbekistan Anayasası'nın 70-75. maddelerinin mevcut halinde, değişmeden bırakılması gerektiğini vurguladı.

Mirziyayev, Karakalpakistan halkına şu mesajı verdi:

"Sevgili yurttaşlar!

Sevgili Karakalpakstan halkı!

Bilindiği üzere, ülkemizde önemli bir siyasi süreç - Özbekistan Cumhuriyeti Anayasası'nda yapılacak değişiklikler ve ilaveler konusunda kamuoyunda bir tartışma - bugünlerde yaşanıyor.

Elbette anayasal reformlarımız ülkemizin bugünü ve geleceği için büyük önem arz eden bir konudur.

Tartışmalarda çok milleti vatandaşlarımız birçok öneri ve tavsiyelerini dile getiriyorlar.

'Özbekistan Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklikler ve İlaveler Hakkında' anayasa değişikliğinin yayınlanan taslağının kamuoyunda tartışılacağı belirtilmelidir. Bundan sonra, vatandaşların ifade ettiği görüş ve yorumlara dayalı olarak Yasama Meclisi tarafından iyileştirilecektir.

Ardından bu proje Özbekistan Cumhuriyeti'nin referandumuna sunulacak ve vatandaşlarımız bu konudaki iradesini serbest oylama ile ifade edecek.

Ancak bundan sonra Özbekistan Cumhuriyeti Anayasasında yapılacak değişiklik ve eklemeler yasal hale gelecektir."

KARAKALPAKİSTAN HAKKINDA KISA BİLGİ

Karakalpakistan Cumhuriyeti, Özbekistan’a bağlı özerk bir cumhuriyettir.

Özbekistan’ın batı kesiminde yer alır. Başkenti Nukus’tur.

Karakalpakistan, tarihi Harezm toprakları içindedir.

Yüzölçümü 165 bin km²dir. Karakalpakistan’ın nüfusu yaklaşık 1 milyın 800 bin kişidir. Bu nüfusun 500 bini Karakalpak, 400 bini Özbek, 300 bini Kazak 100 bini de farklı unsurlardan oluşmaktadır.

Karakalpaklar Kazak Türkleri’nin bir boyu olarak da kabul edilebilir. Karakalpakistan, 1925 Nisan ayında Kazak Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin özerk bir bölgesiydi. Ancak bu özerk bölge 20 Temmuz 1930’da SSCB’ye (Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği) devredildi. İki yıl sonra (20 Mart 1932) Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti statüsünü kazandı. Aralık 1936’da Özbekistan SSC’ne bağlandı. Kendi egemenlik ve kendi anayasası olan Karakalpakistan Cumhuriyeti’nin, Özbekistan Cumhuriyeti Anayasası’na göre Özbekistan’dan ayrılma hakkı da bulunuyor.