Çin, yoksul ülkeleri "borç tuzağına" düşürmekle suçlanıyor. Borçlarını ödemekte zorlanan ülkelerin, Pekin'den gelen baskıya karşı savunmasız kaldığı görülüyor.

Çin, dünyada borç veren ülkeler arasında ilk sıralarda yer alıyor. Düşük ve orta gelirli ülkelere verdiği krediler son 10 yılda 3 katına çıkarak, 2020 sonunda 170 milyar dolara ulaştı.

Ancak Çin'in kredi taahhütleri, bu rakamların yansıttığından çok daha büyük olabilir. Nitekim BBC'de yayımlanan bir habere göre ABD'deki William & Mary Üniversitesi'nde uluslararası bir kalkınma kuruluşu olan AidData tarafından yapılan bir araştırma, Çin'in gelişmekte olan ülkelere verdiği borçların yarısının resmi borç istatistiklerinde gösterilmediğini ortaya koyuyor. Bu borçlar, doğrudan hükümetten hükümete değil, genellikle devlete ait şirketlere ve bankalara, ortak girişimlere veya özel kurumlara yönlendirilerek devlet bilançolarının dışında tutuluyor. AidData'ya göre, bugün, bu "gizli borcun" bir sonucu olarak, 40'tan fazla düşük ve orta gelirli ülkenin Çin'e borçları , yıllık Gayri Safi Yurt İçi Hasılasının (GSYİH) %10'undan fazla.

Cibuti, Laos, Zambiya ve Kırgızistan'ın Çin'e borçları, GSYİH'lerinin en az %20'sine denk geliyor. Çin bu borçların büyük bir kısmını, yollar, demiryolları, limanlar ve ayrıca Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in "Kuşak ve Yol Girişimi" kapsamında madencilik ve enerji alanlarında büyük altyapı projelerini fonlayarak veriyor.

İngiltere Dış İstihbarat Teşkilatı'nın (MI6) Başkanı Richard Moore BBC'ye verdiği bir röportajda, Çin'in diğer ülkeler üzerinde koz elde etmek için "borç tuzakları" diye adlandırdığı bir yöntemi kullandığını söyledi.

Çin'in diğer ülkelere borç verip, ülkelerin borçlarını geri ödeyemedikleri durumlarda kilit önemdeki varlıklarına el koyduğu iddiası, Pekin tarafından uzun süredir reddedilen bir suçlama.

Çin'i eleştirenler tarafından sıklıkla tekrarlanan bir örnek, yıllar önce Çin yatırımıyla Hambantota kentinde devasa bir liman projesine başlayan Sri Lanka. Çin'in milyar dolarlık krediler sağladığı ve müteahhitlerini gönderdiği proje tartışmalar nedeniyle ilerleyemedi. Uygulanabilirliği şüpheli hale gelen proje, Sri Lanka'yı artan borçlarla baş başa bıraktı. Nihayet, Sri Lanka 2017 yılında, Çin devletine ait bir gruba limanın % 70'ini 99 yıllığına kiralayarak Çin'den daha fazla borç almayı kabul etti.

Orta Asya ülkelerinden Tacikistan ve Kırgızistan'ın da Srilanka'nın durumuna düşebileceği iddia ediliyor.

Türkiye de Çin'e borçlanan ülkeler arasına giriyor. Çin Türkiye'yi bankalara kredi vereeek, Çinli şirketlerin yap-işlet modeliyle yapılan bazı altyapı yatırımlarına ortak olması yoluyla borçlandırıyor. Hazine ve Maliye eski Bakanı Berat Albayrak, 2018 yılında sosyal medya hesabı Twitter'dan Çinli finans kuruluşlarından, enerji ve ulaştırma sektörü yatırımları için özel sektör, kamu kurumları ve bankalara sağlanacak 3,6 milyar dolarlık kredi paketinin tamamlandığını paylaşmıştı. Bu gelişmelerin ardından 2017 yılında imzalanan ve Çin zulmünden kaçarak Türkiye'ye gelen Uygur ve Kazak Türklerini tedirgin Suçluların İadesi Anlaşması geçen yıl Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edilmişti.

Not: Borç almaya alışan, emir almaya da alışır.