Özbekistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı’nın 8 Ekim 2020 tarihli Kararnamesi uyarınca, baskı kurbanlarının hatırasını ölümsüzleştirmek ve mirasını incelemek için birçok çalışma yapılıyor. Karakalpakistan Özerk Cumhuriyeti’nde ve bütün vilayetlerde “Baskı Dönemi Kurbanları” müzesi kuruldu.

Kaşkaderya Baskı Dönemi Kurbanları Müzesi (Adina Camii)

Kaşkaderya’daki müze, Adina camii bünyesinde yer almaktadır.  Bunun derin bir anlamı var. Çünkü tarihi bir yapıdır. Adina camii 1386 yılında Sahibkiran Emir Temür tarafından yaptırılmıştır. 1868’de Çarlık Rusya’sının işgali sırasında caminin sundurması bombalandı ve yıkıldı. Sovyetler Birliği diktatörlük rejimi sırasında bir depoya ve 1938’den itibaren bir hapishaneye dönüştürüldü. SSCB’de Stalin tiranlığı zamanında II. Dünya Savaşı’ndan hemen öncesinde uygulanan, Rusça “Repressiya” olarak da adlandırılan dönemde halk düşmanı suçlamasıyla milyonlarca insan gözaltına alınmış, yüz binlercesi ise ya kurşuna dizilmiş ya da çalışma kamplarına gönderilmişlerdir.

Devlet tarafından yaratılan korkunun etkisi onlarca yıl sürmüş, insanlar her an tutuklanmak ya da kurşuna dizilmek korkusu içinde yaşamışlardır. Yaşanan korku yıllar sonrası bile olsa edebiyata kaynaklık etmiş, döneme ait uygulamalar birçok edebî türde çeşitli yönleriyle kaleme alınmıştır. Bunlar edebî eser niteliği taşımanın ötesinde aynı zamanda tarihsel birer belgedirler.

Özbekistan’da ilk “Baskı Dönemi Kurbanları Hatıra Müzesi” Özbekistan’ın ilk cumhurbaşkanı İslam Kerimov’un 1 Mayıs 2001 tarihli emri gereği kurulmuş, 31 Ağustos 2002’de açılmıştır.

Taşkent’te kurulan ilk “Baskı Dönemi Kurbanları Müzesi”

Stalin rejiminin yargısız infazları ile öldürülen aydınlardan Abdulla Kadiri, Abdülhamid Süleymanoğlu Çolpan gibi aydınların hatırasını yaşatmak için kurulan bu müzelerin yanında eserleri de tekrar tekrar basılarak yeni nesillere ulaştırılmaktadır.